Natuurlijke anticonceptie

Natuurlijke anticonceptie: wat is het en hoe effectief is het?

Steeds meer vrouwen zoeken naar natuurlijke alternatieven voor hormonale anticonceptie, zoals de pil of een hormoon spiraaltje. De redenen hiervoor lopen uiteen: van zorgen over bijwerkingen tot een wens om meer in verbinding te staan met hun eigen lichaam. De meningen over natuurlijke anticonceptie verschillen enorm. Er zijn verschillende methoden die hieronder vallen, maar welke dan precies? En zijn ze effectief? Daar zijn de meningen ook over verdeeld. De één raadt het sterk af, terwijl de ander het al jaren naar tevredenheid gebruikt. In dit artikel nemen we je mee in de verschillende kanten.

Wat is natuurlijke anticonceptie?

Bij natuurlijke anticonceptie maak je namelijk geen gebruik van hormonen of medische ingrepen om een zwangerschap te voorkomen. Er zijn zes vormen van natuurlijke anticonceptie.

De bekendste vorm is ‘voor het zingen de kerk uit’, ofwel terugtrekken. Waarbij je zorgt dat er geen zaadlozing plaatsvindt in of nabij de vagina.

Maar er zijn meer vormen van natuurlijke anticonceptie:

  • Vruchtbaredagenmethoden gebaseerd op de cyclusduur (ook wel bekend als kalendermethoden)
  • Vruchtbaredagenmethoden gebaseerd op basale lichaamstemperatuur.
  • Vruchtbaredagenmethoden gebaseerd op cervixslijm
  • Sympto-thermale vruchtbaredagenmethoden
  • Sympto-hormonale vruchtbaredagenmethoden

Bij deze natuurlijke anticonceptie methoden worden de menstruatiecyclus en/of bepaalde lichaamssignalen / biomarkers bijgehouden en gemeten. Het zijn methoden waarbij je dus dagelijks in contact staat met je lichaam en je lichaam (vaak) goed leert kennen.

Ellen Algera is Medisch Antropoloog en doet promotieonderzoek naar de opkomst van apps als anticonceptie. Algera vertelt: “Vaak worden alle vruchtbaredagenmethoden op één hoop gegooid, maar ze zijn wel degelijk anders. Bij de eerste drie vruchtbaredagenmethoden ga je uit van één eigenschap dat gemeten wordt. Bij de sympto-thermale en symto-hormonale methoden ga je uit van meerdere lichaamssignalen, ofwel parameters.”

Volgens onderzoek van Rutgers, het Nederlandse kenniscentrum voor seksualiteit, kiezen vrouwen vaak niet voor één van deze methoden, maar een combinatie van methoden. Op de vruchtbare dagen wordt vaak gebruikgemaakt van een condoom (62%), onthouding (25%) of terugtrekken (12%). Volgens het onderzoek van Rutgers wordt dit gemiddeld 6 dagen gedaan, maar bijna een derde past de maatregel 7 dagen of langer toe.

Eveline van Scherpenzeel, eigenaar van Health Eve, gebruikt al jaren een natuurlijke anticonceptie methode en is er erg tevreden mee. Ze vertelt hoe zij dat aanpakt: “Ik gebruik inmiddels alweer 3 jaar een apparaatje waarmee ik elke ochtend mijn temperatuur meet, wat ik vervolgens sync met een app, en zo kan ik precies zien of ik groene (= niet vruchtbaar), gele (= mogelijk vruchtbaar) of rode (= vruchtbare) dagen heb.”. Net als veel vrouwen uit het onderzoek van Rutgers, combineert Eveline meerdere methoden; “Ik ga nooit blind uit van wat de app zegt, maar let ook altijd op de signalen van mijn lichaam, zoals energielevel, libido en vruchtbaar slijm. Belangrijk om te noemen is wel dat ik – toen ik hiermee startte – al veel kennis had van mijn eigen cyclus en hoe de vrouwelijke cyclus werkt.”

Niet voor iedereen geschikt

Er zijn 6 verschillende methoden van natuurlijke anticonceptie, maar zijn ze eigenlijk voor iedereen geschikt? Algera vindt van niet; “Voor alle vijf vruchtbaredagenmethoden geldt dat je gemotiveerd moet zijn, en ze consequent moet toepassen: als het je bijvoorbeeld niet lukt elke dag consequent je tanden te poetsen… dan zijn deze methoden minder geschikt voor jou. De pil overigens ook niet. Ook is geletterdheid nodig voor de vruchtbaredagenmethoden: de lichaamssignalen die je bijhoudt moet je kunnen opschrijven of invoeren. Voor terugtrekken hoef je niet perse geletterd te zijn, maar moet je als man wel controle hebben over je orgasme”.

“Ik snap dat sommige artsen hier niet enthousiast over zijn. Immers, zij zien veel van de gevallen waarin dit verkeerd gaat.”, benadrukt van Scherpenzeel, “Net als andere vormen van anticonceptie, is natuurlijke anticonceptie ook echt niet voor iedereen geschikt. Zelf raad ik het ook regelmatig af, bijvoorbeeld bij tieners en studentes, omdat je echt gedisciplineerd moet temperaturen én omdat meten na een feestje met alcohol, korte nacht slaap of onregelmatig ritme niet betrouwbaar is. Ik raad het ook altijd af om blind op een thermometer te vertrouwen, het is belangrijk om meerdere signalen van het lichaam in de gaten te houden.”

Algera vult aan, “voor alle natuurlijke anticonceptie methoden geldt ook dat het belangrijk is dat je met je partner kunt afstemmen. Dat je er allebei gelijk instaat wat betreft terugtrekken en/of beschermde seks of onthouding op vruchtbare dagen. En hoeveel risico je dus ook wilt nemen op een mogelijke vruchtbare dag. Daar moet je – wat mij betreft – op één lijn zitten.”

Artikel gaat verder onder de afbeelding

Waarom kiezen vrouwen voor natuurlijke anticonceptie?

Uit onderzoek van Rutgers is de wens om even geen hormonen meer te willen de meest voorkomende reden (62%) om over te stappen op een vorm van natuurlijke anticonceptie (Rutgers, 2024). Maar ook de wens om meer in contact te staan met je eigen lichaam (41%), kan een reden zijn om te kiezen voor natuurlijke anticonceptie. Respondenten in het onderzoek gaven ook angst dat hormonen ‘slecht zijn voor de gezondheid’ (35%) en ‘last van bijwerkingen bij andere methoden’ (34%) als redenen.

Deze laatste ziet van Scherpenzeel ook terug in haar praktijk. “Maar ik zie ook een groep vrouwen die veel last heeft van de bijwerkingen van hormonale anticonceptie, denk aan neerslachtigheid, laag libido, gewichtstoename, hoge bloeddruk en schimmelinfecties. In mijn ogen wordt dit te makkelijk weggewuifd door sommige artsen, waardoor vrouwen zich niet gehoord voelen en zelf aan gaan rommelen met (hormoonvrije) anticonceptie zonder goed geïnformeerd te zijn. Het zou al erg helpen als we de bezwaren van vrouwen serieus nemen en kijken naar wat voor anticonceptie bij de vrouw in kwestie, haar wensen en situatie past. En haar goed in te lichten over de precieze werking, voor- en nadelen van elke optie.”

Ook zouden social media van invloed kunnen zijn op de keuze voor natuurlijke anticonceptie. Sandra Kroeze, abortusarts en directeur van het Vrouwen Medisch Centrum in Den Bosch, sluit zich hier bij aan. Zij was eind 2024 te gast bij het radioprogramma van Fleur Huijs om te praten over o.a. natuurlijke anticonceptie. Kroeze: “Influencers spelen hierin een grote rol. Natuurlijke anticonceptie wordt gepromoot als een veilige optie, terwijl de werkelijke risico’s vaak onderbelicht blijven. Dit kan leiden tot verkeerde aannames over de betrouwbaarheid van deze methoden.” In 2023 waarschuwde ook het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen voor onjuiste informatie over anticonceptie, die rondgaat op social media.

Lees ook: Anticonceptie na de bevalling: zo doen jullie dat

Hoe effectief is natuurlijke anticonceptie?

Hoewel natuurlijke anticonceptie voor sommigen aantrekkelijk klinkt, zijn de cijfers niet even duidelijk. Er is weinig onderzoek beschikbaar met concrete cijfers. En er gaat – zeker online – momenteel veel rond. En het is daardoor lastig te weten wat nou waar en wat nou niet waar is.

Als je zoekt op cijfers kom je in eerste instantie cijfers tegen van bedrijven die een vorm van natuurlijke anticonceptie aanbieden. Zo ook van, bijvoorbeeld, Natural Cycles (een anticonceptie app met thermometer). Zij geven zelf aan dat ze 93% effectief zijn met ’typical use’ en zelfs 98% effectief met perfect gebruik. Maar diverse artsen trekken dit al jaren in twijfel, want ja, klopt dit wel?

In 2019 publiceert het British Medical Journal Publishing Group “Fertility Awareness Based Methods for pregnancy prevention“. Ze geven hier de betrouwbaarheid van vruchtbaredagenmethoden weer in een interactieve tabel, met een schema waar je op kunt klikken. Zeker de moeite waard om even te bekijken, maar ook niet even simpel. Zij geven o.a. aan dat Natural Cycles bij typical use een effectiviteit heeft van 90%. Iets lager dus dan wat Natural Cycles zelf aangeeft.

Artikel gaat verder onder de afbeelding

Bron: Peragallo Urrutia, R., & Polis, C. B. (2019). Fertility awareness based methods for pregnancy prevention. BMJ, 366. https://doi.org/10.1136/bmj.l4245 (klik op de afbeelding om naar hun site te gaan voor interactieve variant)

Onderzoekscijfers eigenlijk nog niet goed genoeg

BMJ Publishing geeft een belangrijke kanttekening. Zij geven aan dat er veel meer onderzoek is gedaan naar de bekendere vormen van anticonceptie. Er is momenteel simpelweg minder onderzoek beschikbaar omtrent natuurlijke anticonceptie en dat daarom – ook hun cijfers – met voorzichtigheid benaderd moeten worden (BMJ, 2019). Kortom, we weten het alsnog niet met zekerheid.

Algera legt uit: “Eigenlijk weten we nog niet zo veel over natuurlijke anticonceptie. We hebben meer onderzoek nodig. BMJ heeft als eerste echt kritisch gekeken naar wat voor wetenschappelijke studies zijn er op dit onderwerp. Echt goed bewijs vonden ze niet, veel studies vielen af om diverse redenen. Maar deze tabel geeft een weergave van wat we weten op basis van studies die oké waren.”

Wat ons opvalt is dat de cijfers van betrouwbaarheid – over het algemeen – lager lijken te liggen dan de ‘other methods’ (in ons optiek bekendere methoden) die genoemd worden onderin het schema van BMJ. Zoals sterilisatie, de pil en de condoom. Bij alle vormen van anticonceptie geldt dat het beter werkt op het moment dat je het heel precies gebruikt. Vandaar ook dat er onderscheid wordt gemaakt tussen ‘perfect’ use en ’typical’ use.

“Een belangrijke observatie bij de cijfers over vruchtbaredagenmethoden is dat hoe meer parameters je meeneemt, hoe betrouwbaarder de methode is“, vertelt Algera, “Dat je je cyclus kunt bijhouden of elke dag kunt temperaturen, maar dat er ook sympto-thermale methoden bestaan die betrouwbaarder zijn. Ja, je moet dan iets meer dingen bijhouden, en moet ook een cursus volgen, maar als je het belangrijk vindt dat het heel betrouwbaar is, dan is dat misschien wel wat voor jou. Ik denk dat die informatie nog niet op de juiste plekken terecht komt.”

Artikel gaat verder onder de afbeelding

Anticonceptie bevalling moeder
© cottonbro via Pexels

In 2018 trok Lena Marions, arts in een groot ziekenhuis in Stockholm, al aan de bel. In een artikel van Kassa staat dat zij een stijgende lijn zag in vrouwen op de abortusafdeling die vertelde dat ze de app Natural Cycles zonder succes hadden gebruikt. En daaruit concludeerde Marions dat de app lang niet zo effectief was, als dat ze beweren. Gynaecoloog Jesper Smeenk, sluit zich hierbij aan en zegt tegen Kassa dat de app uitgaat van een gemiddelde cyclus en dat deze niet bestaat. Vandaar dat het, volgens hem, in de praktijk risicovol is.

Stijgende abortuscijfers worden vaker gelinkt aan het gebruik van natuurlijke anticonceptie methoden. Zowel recentelijk in Engeland als hier in Nederland. Het afgelopen jaar zijn de abortuscijfers in Nederland flink gestegen. Uit onderzoek van kenniscentrum Rutgers blijkt dat 41% van de vrouwen die voor een abortus kozen, gebruik had gemaakt van natuurlijke anticonceptie die niet betrouwbaar bleek. In sommige klinieken ligt dit percentage zelfs rond de 60%.

Abortusarts Sandra Kroeze sluit zich hier bij aan en gaf tijdens het radio interview bij Huijs nadere toelichting: “Vrouwen die gebruik maken van natuurlijke anticonceptie, zoals een kalender of een tracking app, hebben een kans van 7 tot 25% om binnen een jaar zwanger te raken (NHG, 2024). Als zij zeggen: ‘Liever niet zwanger, maar als het gebeurt, is het prima’, dan kan dit een geschikte methode zijn. Maar als zij absoluut niet zwanger willen worden, dan is een methode zoals het koperspiraaltje veel betrouwbaarder.”

Deze cijfers zijn anders dan eerder genoemde cijfers. Volgens Algera ligt het genuanceerder; “vaak wordt er gerefereerd naar zwangerschapskansen van 24% of 25% bij vruchtbaredagenmethoden, maar deze cijfers komen uit Amerikaanse onderzoeken, die niet altijd toepasbaar zijn op de Europese situatie. Daarnaast zijn in deze onderzoeken alle vruchtbaredagenmethoden op één hoop gegooid. Kijk je per methode, dan krijg je een gedifferentieerder beeld, zoals die uit de BMJ.”

Stijgende abortuscijfers in Nederland

De algemene abortuscijfers in Nederland zijn toegenomen afgelopen jaren:

  • In 2022 was er een toename van 25%.
  • In 2023 steeg het aantal opnieuw met 10%.

In het radio interview vertelt Kroeze verder dat op dit moment ongeveer 1 op de 4,5 zwangerschappen eindigt in een abortus. Dit komt neer op ruim 39.000 abortussen per jaar.

Maar ligt dit allemaal aan natuurlijke anticonceptie? Het antwoord ligt nog niet zo simpel.

Kroeze nuanceert: “De stijging van abortuscijfers heeft meerdere oorzaken. Eén belangrijke factor is dat anticonceptie niet meer wordt vergoed via de basisverzekering. Voor sommige vrouwen zijn deze kosten een belemmering. Daarnaast speelt incorrecte of onvoldoende voorlichting een grote rol.”

Lees ook: 20x dit had ik willen weten voor ik mama werd

Kies wat het beste bij jou past

Of je nu kiest voor hormonale anticonceptie, natuurlijke methoden of een andere vorm van geboortebeperking: ken de risico’s en mogelijkheden. Juist omdat de keuze persoonlijk is en ieder lichaam anders reageert, is het belangrijk om je goed te laten informeren door betrouwbare bronnen en professionals. Kies voor de anticonceptie die het beste bij jou past!

Waar kun je terecht?

  • Rutgers.nl: Onafhankelijke informatie over anticonceptie en seksualiteit.
  • Anticonceptie.nl: Vergelijk verschillende methoden en vind de optie die bij jou past.
  • Huisarts, gynaecoloog of verloskundige: Voor persoonlijk advies over jouw situatie en wensen.

Het is tijd voor meer onderzoek

Daarnaast zijn we van mening dat het tijd is voor meer onderzoek. Vanuit onze community horen we veel vrouwen dat ze – zeker nu ze moeder zijn – even klaar zijn met alle hormonen. Veel zijn zoekende naar de beste vorm van anticonceptie voor zichzelf. De meesten kiezen voor condooms of vinden dat hun partner aan zet is.

Wij pleiten er voor dat er meer onderzoek komt naar anticonceptie. Voor vrouwen, maar ook voor mannen. Want eens, het zou niet allemaal op het bordje van de vrouw hoeven te liggen als je het aan ons vraagt 😉

Heb jij ervaring met natuurlijke anticonceptie of wil je jouw verhaal delen? Laat het ons weten in de comments of stuur ons een bericht!

Beeld: Canva Pro & Pexels

interessant artikel? deel het bericht

Lees verder

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

ZOEK PER CATEGORIE

Zoeken

Ontvang de nieuwsbrief

Tijd voor jezelf

Het ultieme momentje voor jezelf, wekelijks in je inbox? Yes! Elke maandag sturen we je 3 bite-sized stukjes content, speciaal voor jou geselecteerd. Perfect voor als je 5 minuutjes voor jezelf hebt op de bank, in bed of – tja, laten we maar gewoon eerlijk zijn ;) – op de wc. 

Geen standaard nieuwsbrief, maar elke week jouw portie me-time. Mails om naar uit te kijken, voor en door zakenmama’s.